This option will reset the home page of this site. Restoring any closed widgets or categories.

Reset

احکام / امر به معروف و نهی از منکر

احکام  / امر به معروف و نهی از منکر

amr maroof

درباره اهمیت امر به معروف و نهی از منکر و ضرورت آن توضیح دهید؟
«کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّهٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ»آل عمران (۳)، آیه ۱۱۰٫؛ «شما بهترین امتی بودید که به سود انسان‏ها آفریده شده‏اند [؛ چه اینکه‏] امر به معروف و نهی از منکر می‏ کنید».

«معروف» آن است که عقل و شرع آن را نیک و خوب بداند و «منکر» آن است که عقل و شرع آن را ناپسند و بد بداند. بنابراین آنچه که نیک است – اعم از امور فرهنگی، اعتقادی، اقتصادی، عبادی، اخلاقی، سیاسی، جسمی، روانی و… – معروف است و کلیه آنچه که ناپسند است، مشمول منکر می‏گردد. پس امر به معروف، به معنای «فرمان دادن به کار خوب» و نهی از منکر، به معنای «باز داشتن از کار بد» است.

بهترین راه برای به دست آوردن مصداق‏های معروف و منکر، مراجعه به شرع است. بعضی از معروف‏ها عبارت است از: تقوا، احسان و نیکی، توکل، حسن ظن به خدا، توبه، تلاوت قرآن، شکر خدا، مشورت، دعا، اخلاق نیک، بردباری، ایستادگی در راه دین، خوف از خدا، انفاق، اندیشیدن و تفکر، عفو و بخشش، فرو بردن خشم، جهاد، نماز، روزه و… بخشی از منکرها نیز عبارت است از: کفر، نفاق، دوستی با کافران، ظلم و ستم، خیانت به بیت‏المال، کتمان حق، دین فروشی، بخل، کرنش در برابر دشمن، بد گمانی، دروغ، غیبت، تهمت، ایجاد اختلاف، ریاست‏طلبی، حسادت، قطع رحم و… .

فریضه امر به معروف و نهی از منکر، در همه ادیان مطرح بوده است و وجوب آن اختصاص به مسلمانان ندارد. این حکم در میان بنی اسرائیل به چشم می‏خورد. خداوند در قرآن می‏فرماید: «اهل کتاب همه یکسان نیستند؛ بلکه پاره‏ای از آنان به انجام این فریضه می‏پردازند و از نیکان به شمار می‏روند».آل عمران (۳)، آیه ۱۱۳ و ۱۱۴٫
لقمان اجرای این فریضه را به فرزندش سفارش می‏کند.لقمان (۳۱)، آیه ۱۷٫
خداوند به حضرت موسی و هارون دستور می‏دهد که با زبان نرم، فرعون را نصیحت کنند.طه (۲۰)، آیه ۴۳ و ۴۴٫

امر به معروف و نهی از منکر، از مهم‏ترین، بهترین و عالی‏ترین فریضه‏ها و واجبات اسلامی است؛ به طوری که برخی از فقیهان، آن را از ضروریات دین دانسته‏اند. در آیات و روایات گوناگونی به آن سفارش شده است و تعابیر زیبایی در آنها به چشم می‏خورد. حضرت علی‏علیه السلام می‏فرماید: «تمام کارهای نیک و (حتی) جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهی از منکر، همچون آب دهان در برابر دریای پهناوری است».«وَ ما اَعْمالُ الْبِرٌّ کُلُّها وَ الْجهادُ فی سَبیلِ اللَّهِ عِنْدَ الْاَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ اِلاَّ کَنْفثه فِی بَحْرٍ لُجّی») نهج البلاغه، کلمات قصار، ش ۳۷۴)

امام باقرعلیه السلام می‏فرماید: «بد قومی هستند، قومی که بر امر به معروف و نهی از منکر عیب می‏گیرند و آن را بی ارزش می‏پندارند».«بِئْسَ الْقَوْمِ قَومٌ یَعیبُونَ الْاَمْرِ بِالْمَعْروفِ وَ النَّهْیَ عَنِ الْمُنْکرِ»: )وسائل الشیعه، ج‏11، ط جدید، ص‏392)

ذکر چند امر در این زمینه لازم است:
۱٫ این فریضه از تکالیف همگانی است و همه مسلمانان باید آن را پاس بدارند. این چنین نیست که در زمان اقتدار حاکمیت اسلامی، این فریضه تنها بر دوش نیروهای انتظامی و قوه قضاییه و سایر نهادهای دولتی قرار داشته باشد؛ بلکه تک تک آحاد مردم به انجام این فریضه موظف‏اند. امر به معروف و نهی از منکر، واجب کفایی است و چنانچه عده‏ای به اجرای آن بپردازند و به گسترش معروف و از بین بردن منکر اقدام ورزند، انجام دادن آن از دیگران ساقط می‏شود.
۲٫ در اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر، بین زن و مرد تفاوتی نیست و هر دو گروه، در این راستا وظیفه و مسؤولیت دارند.
۳٫ یکی از مراتب امر به معروف و نهی از منکر اقدام و برخورد عملی با شخص گنه‏کار است؛ ولی به فتوای مراجع تقلید، این امر بایدطبق برخی فتاوا بنابر احتیاط واجب است.با اجازه حاکم شرع و مسؤولان حکومت اسلامی انجام گیرد و بدون اجازه آنها جایز نیست.)۱)
۴٫ این فریضه دارای شرایطی است که بدون فراهم آمدن آنها، انجام دادن آن بر شخص واجب نیست؛ بلکه در برخی موارد نیز حرام است.

مراتب امر به معروف و نهی از منکر کدام است؟
مراتب امر به معروف و نهی از منکر عبارت است از:
۱٫ انکار قلبی،
۲٫ انکار زبانی،
۳٫ اقدام عملی.

شرایط امر به معروف و نهی از منکر کدام است؟
۱٫ آمر و ناهی باید معروف و منکر را بشناسد.
۲٫ احتماJ دهد امر و نهی او تأثیر دارد.
۳٫ امر و نهی مفسده‏ای (ضرر جانی، مالی مهم و آبرویی) نداشته باشد.
۴٫ تارک معروف و عامل منکر، بر ادامه شیوه خود اصرار داشته باشد.

آیا بر کسی که از احکام شرعی و راه و روش امر به معروف آگاهی ندارد، امر به معروف واجب است؟
همه مراجع( خامنه ای، سیستانی، بهجت، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، مکارم، وحید):خیر واجب نیست؛ ولی باید شرایط و مسائل امر به معروف را یاد بگیرد تا دچار اشتباه نگردد.(۲)

از نظر شرعی امر به کدام یک از معروف‏ها و نهی از کدام یک از منکرها واجب است؟
آیات عظام امام، بهجت، مکارم، فاضل، خامنه‏ای و نوری:در واجبات و محرمات، امر و نهی واجب و در مستحبات و مکروهات، امر و نهی مستحب است.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، صافی و وحید:در واجبات و محرمات امر و نهی واجب و در مستحبات امر مستحب است.(۳)

آیا کسی که خودش به معروف عمل نمی‏ کند و مرتکب گناه می‏ شود؛ حق دارد دیگران را امر و نهی کند؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، بهجت، نوری، فاضل، تبریزی، صافی): آری، بر او هم واجب است که با تحقّق شرایط، امر به معروف و نهی از منکر کند. البته باید بداند که اگر بخواهد سخنش در قلب دیگران جای گیرد و تأثیر بگذارد، با عمل و رفتار خود می‏تواند، به این هدف دست یابد.(۴)

برخی از بستگان و خویشاوندان ما به طور کلی به نماز و روزه و سایر واجبات توجهی ندارند و اموالشان نیز حرام و یا مشکوک است و هیچ گونه نصیحت و موعظه‏ ای در آنها اثر نمی‏ کند؛ آیا معاشرت با آنان جایز است؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، بهجت، نوری، فاضل، تبریزی، صافی):معاشرت با آنان اشکال ندارد؛ به ویژه اگر باعث هدایت آنان بشود و تا هنگامی که یقین ندارید غذای مورد استفاده، از مال حرام است، تصرف در آن جایز است.(۵)

در زمان حکومت اسلامی، اگر نیروی انتظامی در برخورد با مفاسد اجتماعی از خود جدیت نشان ندهد، وظیفه مردم چیست؟ آیا باید بر اساس فریضه امر به معروف و نهی از منکر اقدام کنند؟
همه مراجع) خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی) (به جز آیت الله بهجت):بر همه مکلفان، امر به معروف و نهی از منکر واجب است و اگر نیروی انتظامی به این فریضه عمل نکند، تکلیف از دیگران ساقط نمی‏شود؛ بلکه با فراهم بودن شرایط آن، بر سایرین نیز واجب است البته چنانچه نیاز به اقدام و برخورد فیزیکی باشد، این امر بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست.

آیت الله بهجت:بر همه مکلفان، امر به معروف و نهی از منکر واجب است و اگر نیروی انتظامی به این فریضه عمل نکند، تکلیف از دیگران ساقط نمی‏شود؛ بلکه با فراهم بودن شرایط آن، بر سایرین نیز واجب است. در جایی که منجر به جراحت بشود، نهی از منکر جایز نیست و اجازه مجتهد جامع شرایط نیز بنا بر احتیاط واجب کفایت نمی‏کند. (۶)

وظیفه مردم در قبال بدحجابی و مفاسد موجود در جامعه چیست؟
همه مراجع) خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): وظیفه هر فردی امر به معروف ونهی از منکر است؛ ولی باید به شرایط و مراتب آن توجه داشته باشد.(۷)

اگر پدر و مادر انسان مرتکب گناه شوند، آیا نهی از منکر آنان بی ‏احترامی محسوب نمی‏شود؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت):خیر، نهی از منکر آنان –  با فراهم بودن شرایط آن – بر فرزند واجب است. البته سعی کند این کار را با سخن نرم و اخلاق نیک، انجام دهد و این امر، بی‏احترامی به آنان محسوب نمی‏شود و اگر تأثیر نکرد، وظیفه دیگری ندارد.(۸)

بعضی از گناهان (مانند بدحجابی و…) به حدی است که اگر بخواهم تمام وقتم را برای آن سپری کنم، باز هم نمی ‏توانم به تکلیف خود عمل کنم و از کار و زندگی می ‏افتم؛ در این صورت تکلیف چیست؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): امر به معروف و نهی از منکر، تا جایی که باعث ضرر مالی قابل توجّه یا سختی و اختلال در زندگی نشود، واجب است. (۹)

گاهی در عروسی‏ها به پخش نوارهای موسیقی – که بعضی از آنها از صدا و سیما هم پخش می‏ شود – می ‏پردازند؛ آیا نیروی انتظامی و یا بسیج و یا نهاد دیگری، می‏ تواند آنها را از این عمل باز دارند و نهی از منکر کنند؟
 
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): اگر از نوع موسیقی حرام باشد، گوش دادن به آن جایز نیست و نهادهای یاد شده وظیفه دارند ارشاد و نهی از منکر کنند و صرف پخش شدن آن از رسانه صدا و سیما، دلیلی بر جواز آن نیست؛ ولی صداهای مشکوک اشکال ندارد. (۱۰)

با کسانی که در خوابگاه های دانشجویی به موسیقی های مبتذل گوش می دهند، چه باید کرد؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): اگر احتمال تاثیر می دهید- در صورت فراهم بودن شرایط مناسب- باید به او تذکر دهید و یا در صورت امکان، مسوولان امر را مطلع سازید. (۱۱)

در دانشگاه ها، روابط پسر و دختر غوغا می کند؛ وظیفه ما نسبت با آنان چیست؟
همه ی مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت) : بر هر فردی واجب است، ضمن دوری از ابتلا به مفاسد، در صورت تمکن و تحقق شرایط نهی از منکر، به این فریضه اقدام کند. (۱۲)

آیا کسى که خودش به معروف عمل نمى‏ کند و مرتکب گناه مى‏ شود ؛ حق دارد دیگران را امر و نهى کند؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): آرى، بر او هم واجب است که با تحقّق شرایط، امر به معروف و نهى از منکر کند. البته باید بداند که اگر بخواهد سخنش در قلب دیگران جاى گیرد و تأثیر بگذارد، با عمل و رفتار خود مى‏تواند، به این هدف دست یابد. (۱۳)

براى اینکه اطلاع پیدا کنیم که در اتاق خوابگاه‏ها، گناه (نه توطئه بر ضد نظام ) انجام مى‏ شود یا نه، آیا جایز است تفحّص کنیم؟
همه مراجع (خامنه ای، مکارم، وحید، سیستانی، نوری، فاضل، تبریزی، صافی، بهجت): خیر، این کار حرام است. (۱۴)

پی نوشت:
۱٫ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۷؛ آیت الله صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۶؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۷۷۳؛ آیت الله خامنه‏ ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۵۴٫
۲٫ امام، تحریر الوسیله، ج ۱، القول فی شرایط وجوبهما، م ۸ و توضیح ‏المسائل، م ۲۷۹۱ ؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۱، الرابع؛ آیت الله بهجت، توضیح ‏المسائل، م ۱۶۰۸؛ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۲، س‏1383؛ دفتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله وحید، آیت الله تبریزی، آیت الله نوری، آیت الله صافی و آیت الله فاضل.
۳٫ امام و آیت الله فاضل، توضیح المسائل مراجع، م ۲۷۸۶؛ آیت الله بهجت، توضیح ‏المسائل، امر به معروف؛ آیت الله نوری، توضیح ‏المسائل، م ۲۷۸۴؛ دفتر آیت الله مکارم و آیت الله خامنه‏ ای؛ آیت الله وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۱؛ آیت الله تبریزی و آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۱؛ آیت الله صافی، توضیح المسائل، م ۲۸۶۰ و ۲۸۶۱٫
۴٫ امام، تحریر الوسیله، ج ۱، شرایط الامر بالمعروف، الشرط الرابع، م ۲؛ آیت الله وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵؛ آیت الله تبریزی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵؛ آیت الله صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۸ و دفتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله بهجت، آیت الله نوری، آیت الله مکارم و آیت الله فاضل.
۵٫ امام، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۳؛ آیت الله فاضل، جامع‏المسائل، ج ۱، س ۹۳۱؛ آیت الله خامنه‏ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۵۷ و ۱۰۶۸؛ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۵۶؛ آیت الله تبریزی، استفتاءات، س ۲۱۹۱ و دفتر آیت الله وحید، آیت الله بهجت، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی و آیت الله نوری.
۶٫ امام و آیت الله فاضل، توضیح ‏المسائل مراجع، م ۲۸۲۴؛ آیت الله صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۵ و ۱۴۵۶؛ آیت الله نوری، توضیح ‏المسائل، م ۲۸۱۱؛ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۳؛ آیت الله خامنه‏ ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۵۴ و ۱۰۶۳؛ آیت الله تبریزی، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج‏1، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳؛ آیت الله وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۳؛ آیت الله بهجت، توضیح ‏المسائل، م ۱۶۱۱٫
۷٫ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۵۴؛ آیت الله خامنه‏ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۸۶ و ۱۲۷۷؛ امام، استفتاءات، ج  1، امر به معروف، س ۱۸؛ آیت الله تبریزی، استفتاءات، س ۹۷۳ و ۹۷۹؛ آیت الله فاضل، جامع‏ المسائل، ج  1، س ۹۴۶؛ آیت الله صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۶۲؛ دفتر آیت الله وحید، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری و آیت الله بهجت.
۸٫ امام، استفتاءات، ج ۱، امر به معروف، س ۱۸؛ آیت الله فاضل، جامع‏المسائل، ج ۱، س ۹۳۷؛ آیت الله خامنه‏ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۶۸ و دفتر همه مراجع.
۹٫ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۱، س ۱۱۶۰؛ آیت الله تبریزی، استفتاءات، س ۹۷۹؛ آیت الله صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۹؛ امام و آیت الله فاضل، توضیح ‏المسائل مراجع، م ۲۷۹۱؛ آیت الله سیستانی، منهاج الصالحین، ج ۱، شرائط وجوب الامر بالمعروف، الخامس؛ آیت الله نوری، توضیح ‏المسائل، م ۲۷۸۹؛ آیت الله بهجت، توضیح ‏المسائل، ۱۶۰۸، چهارم؛ دفتر آیت الله وحید و آیت الله خامنه‏ای.
۱۰٫ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۷۲ و ۱۷۱۲؛ آیت الله صافی، جامع‏المسائل، ج ۲، س ۱۴۶۲ و ۱۴۵۹ و ج ۱، س ۱۰۱۶ و ۱۰۰۷؛ آیت الله تبریزی، استفتاءات، س ۱۰۷۱ و ۱۰۵۹؛ آیت الله فاضل، جامع‏ المسائل، ج ۱، س ۹۴۷ و ۹۴۶ و ۹۹۵؛ آیت الله خامنه‏ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۱۵۴ و ۱۰۶۶ و ۱۱۳۹؛ آیت الله سیستانی، Sistani.org، موسیقی ش ۱۳ و ۲۲؛ آیت الله بهجت، توضیح ‏المسائل، م ۱۶۰۸ و متفرقه م ۲۰؛ آیت الله نوری، استفتاءات، ج ۱ س‏1011 و ۱۰۱۵٫
۱۱٫ دفتر همه مراجع.
۱۲٫ مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۳۸۵ و ۱۳۸۸ و ج ۱، س ۱۱۵۹ و ۱۱۵۴؛ خامنه ای، اجوبه الاستفاءات، س ۱۰۸۶؛ تبریزی، استفتاءات، س ۹۷۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۴۶؛ صافی، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۶۲؛ دفتر: وحید، سیستانی، نوری و بهجت.@.
۱۳٫  امام، تحریر الوسیله، ج ۱، شرایط الامر بالمعروف، الشرط الرابع، م ۲ ؛ وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۷۲ و ۱۲۷۵ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۵۸ و دفتر: خامنه ای، بهجت، نورى، مکارم و فاضل.
۱۴٫ تبریزى، استفتاءات، س ۲۲۱۸ ؛ فاضل، جامع‏المسائل، ج ۱، س ۲۱۹۳ ؛ وحید، توضیح ‏المسائل، م ۲۰۷۳ ؛ خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۳۹۳٫

منبع:
کتاب پرسش و پاسخ دانشجویی، سید مجتبی حسینی، نشر معارف.

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious

Leave a Reply