اين اختيار صفحه ي اصلي را همانند اول خواهد كرد ، تمام ابزارك ها و تنظيمات به حالت اول باز خواهند گشت.

ريست

حدیث شبلی ؛ اسرار حج راستین از زبان امام سجاد(ع)

حدیث شبلی؛ اسرار حج راستین از زبان امام سجاد(ع)
حج؛ از آنچه هست تا آنچه باید باشد

 

هرکس به اندازه فهم خود از دریای بی‌نهایت مفاهیم و اسرار حج بهره می‌برد، این واقعیتی است که همه اندیشمندان اسلامی در مورد آن اتفاق‌نظر دارند، یک فرد کم‌سواد هم از حج بهره می‌برد و بی‌نصیب باز نمی‌گردد، یک اندیشمند و متفکر دینی هم بهره خاص خود را از حج می‌برد.

می‌توان از این واقعیت دو برداشت متفاوت داشت؛ یکی اینکه اجازه دهیم هر کسی به اندازه فهم خود از حقیقت حج بهره ببرد و یک برداشت دیگر هم این است که آموزه‌هایی را در این راستا ترویج کنیم تا درک مخاطب بالا رفته و بتوانند هر چه بیشتر از واقعیت حج بهره‌مند شوند.
فرازهایی از حدیث شبلی:
وقتی به میقات رسیدی و لباس‌های خود را درآوردی و غسل کردی آیا نیت کردی که با در آوردنِ لباس، نافرمانی خداوند را در می‌آوری و کنار می‌گذاری؟

روایات متعدد در مورد حج، نشان دهنده تلاش ائمه اطهار برای بالا بردن فهم مردم از واقعیات حج است، یکی از این روایات ارزشمند، روایتی از امام سجاد(ع) است که در پرسش و پاسخ با شبلی مطرح شده است.

در این حدیث ارزشمند حضرت سجاد(ع)، یک به یک مناسک حج را شمرده و اسرار، باطن و حقیقت عملی آن مناسک را عنوان می‌کنند و از شبلی که در حقیقت می‌تواند نمادی از هر شیعه حج‌گزار باشد، سؤال می‌کند، آیا در هنگام انجام این اعمال به حقیقت آن هم توجه کرده‌ای؟ پاسخ این صحابه به همه سؤال‌های حضرت سجاد(ع)، منفی است؛ اما نکته ارزشمند این حدیث در این رویداد است که شبلی پس از آموختن اسرار حج، سال بعد با بصیرت و آگاهی سفر حج را آنچنان که شایسته یک شیعه است از نو انجام می‌دهد.

بهره‌گیری از مفاهیم ارزشمند حدیث شبلی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای آگاهی و بصیرت زائران در زمینه واقعیات حج باشد.

 

اَسرار حج در حدیث شبلی(۱)

حرم امن الهی و سرزمین حج، خصوصیات و ویژگی‏هایی داردکه هیچ نقطه‏ای از زمین چنین ویژگی‏هایی ندارد. در این سرزمین نمی‏توانبدون احرام از میقات گذشت و وارد منطقه توحید و مهبط  وحی گردید.

گرچه برخی از امور، موقتاً و در حال احرام بر انسان حرام است،(۳)ولی برخی از امور مطلقاً حرام است. مطابق بیان امام سجاد ( علیه السلام ) ، در حدیث شبلی، حج‏گزار باید هنگام احرام بستن قصد کند هر چه را خدا بر وی حرام کرده، او هم بر خود تحریم کند.(۴) منظور همه گناهان است، پس احرام در میقات یعنی خدایا من تعهد می‏کنم کههمه محرمات را بر خود تحریم کرده، برای همیشه آن‏ها را ترک کنم.(۳) نظر به اینکه در موارد متعددی در این کتاب به حدیث معروف «شبلی» اشاره شده لذا در این بخش متن کامل حدیث شبلی نقل می‏شود.(۵)

  • بخش اول

«لَما رَجَعَ مَولانا زَیْنُ العابِدینَ ( علیه السلام ) مِن الحَجِّ اسْتَقْبَلَهُ الشِبْلیُّ.

فَقالَ ( علیه السلام ) له: حَجَجْتَ یا شِبلیُّ؟

قالَ: نَعَمْ یا ابْنَ رَسُولِ اللّه‏ِ.

فَقال ( علیه السلام ) : اَنَزَلْتَ المیقاتَ وَ تَجَرَّدْتَ عَنْ مَخِیطِ الثِّیابِ وَ اغْتسَلْتَ؟

قالَ: نَعَم.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ نَزَلْتَ المیقاتَ نَوَیْتَ اَنَّکَ خَلَعْتَ ثَوْبَ الْمَعْصِیَهِ وَ لَبِسْتَ ثَوْبَ الطاعَه؟»

قالَ: لا

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ تَجَرَّدْتَ عَنْ مَخِیطِ ثِیابِکَ نَوَیْتَ اَنَّکَ تَجَرَّدْتَمِنَ الِّریاء وَ النِّفاقِ وَ الدُّخُولِ فی الشُّبَهاتِ؟

قالَ: لا

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ اغْتَسَلْتَ نَویْتَ اَنَّکَ اغْتَسَلْتَ مِنَ الْخَطایا وَ الذُّنُوبِ؟

قالَ: لا.

قالَ: قالَ فما نَزَلْتَ المیقاتَ وَ لا تَجَرَّدْتَ عَن مَخیطِ الثِّیابِ وَ لا اغْتَسَلْتَ

ترجمه:

هنگامی که امام سجاد ( علیه السلام ) از سفر حج بازگشت شخصی به نام «شبلی» که او نیز حج گزارده بود، به استقبال امام شتافت.

امام ( علیه السلام ) از او پرسید: ای شبلی! آیا حج گزاردی ؟

شبلی گفت: آری فرزند پیامبر !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا به «میقات»(۶) فرود آمدی و جامه‏های دوخته(۷)را از تن درآوردی و غسل کردی؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن گاه که به میقات فرود آمدی و جامه‏هایت را درآورده، «غسل احرام» کردی و خواستی «لباس احرام» بپوشی آیا چنین نیت کردی که «لباس گناه» را نیزاز خویشتن دورگردانی و «جامه اطاعت خداوند» را در برکنی؟

شبلی گفت: نه!

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که جامه‏های دوخته را از تن بیرون می‏آوردی، آیا قصد کردی که از ریا و نفاق و امور شبهه‏ناک نیز به درآیی ؟

شبلی گفت: نه!

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگامی که آلودگی‏های بدن خویش را با غسل می‏زدودی، آیا در این اندیشه بودی که خویشتن را نیز از رذیلت‏ها و گناهان بشویی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، نه به میقات فرود آمده‏ای و نه از لباس دوخته جدا شده‏ای و نه غسل کرده‏ای!

  • بخش دوّم:

«ثُمَّ قالَ ( علیه السلام ) : تَنَظَّفْتَ وَ اَحْرَمْتَ وَ عَقَدْتَ بِالْحَجِّ؟

قالَ: نَعَم.

قالَ ( علیه السلام ) فَحینَ تَنَظَّفْتَ وَ اَحْرَمْتَ وَ عَقَدْتَ الْحَجَّ نَوَیْتَ اَنَّکَتَنَظَّفْتَ بِنُورِ التَّوْبَهِ الْخالِصَهِ للّه‏ِ تَعالی؟

قالَ: لا

قالَ ( علیه السلام ) : فحِینَ اَحْرَمْتَ نَوَیْتَ اَنَّکَ حَرَّمْتَ عَلی نَفْسِکَ کلَّ مُحَرَّمٍ حَرَّمَه اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ؟

قالَ: لا

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ عَقَدْتَ الْحَجَّ نَوَیْتَ اَنَّکَ قَدْ حَلَلْتَ کُلَّ عَقْدٍ لِغَیْرِ اللّه‏ِ؟

قالَ: لا

قالَ لَهُ ( علیه السلام ) : ما تَنَظَّفْتَ وَ لا اَحْرَمْتَ وَ لا عَقَدْتَ الْحَجَّ.»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا نظافت کردی و «محرم» شدی، (لباس احرام پوشیدی) و نیّت حج کردی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن‏گاه که نظافت می‏کردی و احرام می‏بستی و نیّت حج می‏نمودی، آیاقصدت این بود که با نور توبه و بازگشتی خالصانه به سوی خداوند، پلیدی‏ها وگناهان جانت را نیز بزدایی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام «محرم شدن» در این اندیشه بودی که علاوه بر آنچه در حالاحرام، بر تو حرام می‏گردد ( هر چه را خداوند ) برای همیشه حرام فرموده استنیز بر خویشتن حرام گردانی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام بستن پیمان حج، اندیشیدی که هر قید و بند غیر خدایی را از خویشتن بگشایی و تنها در گرو پیمان خداوند باشی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، نه نظافت کردی و نه محرم شده‏ای و نه پیمان حج بسته‏ای !

  • بخش سوّم

«قالَ لَهُ ( علیه السلام ) : اَدَخَلْتَ المِیقاتَ وَصَلَّیْتَ رَکْعَتَیِ الاِحْرامِ وَ لَبَّیْتَ؟

قالَ: نَعَمْ.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ دَخَلْتَ المِیقاتَ نَوَیْتَ اَنَّکَ بِنِیَّهِ الزِّیارَهِ؟

قالَ: لا

قالَ ( علیه السلام ) : فحینَ صَلَّیْتَ الرَّکْعَتَینِ نَوَیْتَ اَنَّکَ تَقَرَّبْتَ اِلَیاللّه‏ بِخَیْرِ الاَْعْمالِ مِنَ الصَّلاهِ وَ اَکْبَرِ حَسَناتِالْعِبادِ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ لَبَّیْتَ نَوَیْتَ اَنَّکَ نَطَقْتَ للّه‏ِ سُبْحانَهُ بِکُلِّ طاعَهٍ وَ صَمَتَّ عَنْ کُلِّ مَعْصِیَهٍ؟

قالَ: لا.

قالَ لَهُ ( علیه السلام ) : ما دَخَلْتَ المِیقاتَ وَ لا صَلَّیْتَ وَ لا لَبَّیْتَ.»

ترجمه:

امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا به «میقات» که وارد شدی، دو رکعت «نماز احرام» گزاردی و «لبیک» گفتی؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام ورود به «میقات»، نیت و اندیشه‏ات نایل شدن به زیارت خداوند و وصول به لقای پروردگار بود ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که «نماز احرام» می‏خواندی، آیا نیت کردی که به وسیلهنماز، که بهترین اعمال و برترین حسنات بندگان است، به خداوند نزدیک شوی وبه او تقرب جویی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگامی که «لبیک» می‏گفتی، نیت و اندیشه‏ات این بود که زبانت را تنها به طاعات خداوند بگشایی و از همه گناهان فروبندی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: نه به میقات وارد شده‏ای و نه نماز گزارده‏ای و نه لبیک گفته‏ای!

  • بخش چهارم

«ثُمَّ قالَ لَهُ ( علیه السلام ) : اَدَخَلْتَ الْحَرَمَ وَ رَأَیْتَ الْکَعْبَهَ وَ صَلَّیْتَ؟

قالَ: نَعَمْ.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ دَخَلْتَ الْحَرَمَ نَوَیْتَ اَنَّکَ حَرَّمْتَ عَلی نَفْسِکَکُلَّ غِیْبَهٍ تَسْتَغِیبُهَا المُسْلِمِینَ مِنْ اَهْلِ مِلَّهِالاِْسْلامِ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ وَصَلْتَ مَکَّهَ نَوَیْتَ بِقَلْبِکَ اَنَّکَ قَصَدْتَ اللّه‏َ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) : فَما دَخَلْتَ الْحَرَمَ وَ لا رَأَیْتَ الْکَعْبَهَ وَ لا صَلَّیْتَ.»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا به «حرم» وارد شدی و «کعبه» را دیدی و نماز گزاردی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که به حرم وارد شدی، قصد کردی که«غیبت» از مسلمانان و ملتاسلام و بی حرمتی به آبرو و شخصیت آنان را بر خویشتن حرام گردانی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگامی که به «مکه» رسیدی، چنین اندیشیدی و این گونه نیت کردی کهتنها به قصد خداوند آمده‏ای (نه به قصد شهرت و تجارت و…؟!)

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، نه به حرم وارد شده‏ای و نه کعبه را دیده‏ای و نه نمازگزارده‏ای!

  • بخش پنجم

«ثُمَّ قالَ ( علیه السلام ) : طُفْتَ بِالْبَیْتِ وَ مَسَسْتَ الاْرَکانَ وَسَعَیْتَ؟

قالَ: نَعَمْ.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ سَعَیْتَ نَوَیْتَ اَنَّکَ هَرَبتَ اِلَی اللّه‏ِ وَ عَرَفَ مِنْکَ ذلِکَ عَلاّمُ الْغُیُوبِ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) : فَما طُفْتَ بِالْبَیْتِ وَ لا مَسَسْتَ الاَْرْکانَ وَ لا سَعَیْتَ.»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا کعبه را «طواف» کردی و ارکان آن را مسّ نمودی و «سعی» به جا آوردی؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام «سعی»، چنین نیت کردی که به سوی خداوند می‏گریزی و به او پناهمی‏بری و اوست که آگاه به نهان‏هاست، و بر این نیت و اندیشه‏ات آگاه است؟ (و تو را پناه می‏دهد)؟

شبلی گفت: نه!

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، نه طواف کرده‏ای و نه ارکان را مسّ نموده‏ای و نه سعی به جا آورده‏ای!

  • بخش ششم:

«ثُمَّ قالَ ( علیه السلام ) لَهُ: صافَحْتَ الْحَجَرَ وَ وَقَفْتَ بِمَقامِ اِبْراهِیمَ ( علیه السلام ) وَصَلَّیْتَ بِهِ رَکْعَتَینِ؟

قالَ: نَعَمْ.

فَصاحَ ( علیه السلام ) صَیْحَهً کادَ یُفارِقُ الدُّنیا.

ثُمَّ قالَ ( علیه السلام ) : آهٍ آهٍ، مَنْ صافَحَ الْحَجَرَ الاَْسْوَدَ فَقَدْ صافَحَ اللّه‏َتَعالی. فَانْظُرْ یا مِسْکین لا تُضَیِّعْ اَجْرَ ما عَظُمَ حُرْمَتُهُ وَتَنْقُضِ الْمُصافَحَهَ بِالْمُخالَفَهِ وَ قَبْضِ الْحَرامِ نَظیرَاَهْلِ الآثامِ.

ثُمَّ قالَ ( علیه السلام ) : نَوَیْتَ حینَ وَقَفْتَ عِنْدَ مَقامِ اِبْراهیمَ ( علیه السلام ) اَنَّکَ وَقَفْتَ عَلی کُلِّ طاعَهٍ وَ تَخَلَّفْتَ عَنْ کُلِّ مَعْصِیَهٍ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) : فَحینَ صَلَّیْتَ فِیهِ رَکْعَتَیْنِ نَوَیْتَ اَنَّکَ صَلَّیْتَ بِصَلاهِ اِبْراهِیمَ ( علیه السلام ) وَ اَرْغَمْتَ بِصَلاتِکَ اَنْفَ الشَّیطانِ؟

قالَ: لا.

قالَ ( علیه السلام ) لَهُ: فِما صافَحتَ الحَجَر الاَسوَد وَ لا وَقَفتَ عِندَ المَقام وَ لا صَلّیتَ فیهِ رَکعَتینِ».

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به شبلی فرمود: با «حجر الاسود»(۸) مصافحه کردی و به آن دست کشیدی و در «مقام ابراهیم ( علیه السلام ) » ایستادی و در آن مقام دو رکعت نماز گزاردی ؟

شبلی گفت: آری.

در این هنگام، امام ( علیه السلام ) فریادی سوزناک برآورد و حالتی به اودست داد که نزدیک بود از دنیا برود (وروح مطهرش از شوق و خشیت خداوند، به ملکوت آسمان‏ها پرواز کند)! سپس (بهخود آمد و به ناله) گفت: آه ! آه…

و آن گاه فرمود: کسی که با «حجر الاسود» مصافحه کند وبه آن دست دهد، همانا با خداوند متعال مصافحه کرده است ! پس، ای مسکین ! نیک بنگر که مبادا حرمت آن را تباه سازی و پیمانی این چنین عظیم را بشکنی ودستی را که در دست خداوند نهاده‏ای، به گناهانی بیالایی که گنهکاران به آنآلوده‏اند.

سپس امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگامی که در مقام ابراهیم ایستادی، نیت کردی که بر عهد و فرمان خداوند، بایستی و از تمامی گناهان روی گردان شوی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که در مقام ابراهیم نماز می‏خواندی، قصدت این بود که نمازی چونان ابراهیم ( علیه السلام ) بخوانی و با آن نماز، بینی شیطان را به خاک بمالی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) به او فرمود: پس، نه با حجر الاسود مصافحه کرده‏ای و نه در مقام ابراهیم ایستاده‏ای و نه در آنجا نماز گزارده‏ای!

  • بخش هفتم

«ثُمَّ قَالَ ( علیه السلام ) لَهُ: أَشْرَفْتَ عَلَی بِئْرِ زَمْزَمَوَ شَرِبْتَ مِنْ مَائِهَا؟

قَالَ: نَعَمْ

قَالَ ( علیه السلام ) : نَوَیْتَ أَنَّکَ أَشْرَفْتَ عَلَی الطَّاعَهِ وَ غَضَضْتَ طَرْفَکَ عَنِ الْمَعْصِیَهِ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَمَا أَشْرَفْتَ عَلَیْهَا وَ لَا شَرِبْتَ مِنْ مَائِهَا!»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا به سر «چاه زمزم» رفتی و از آب آن نوشیدی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا در آن هنگام، در این اندیشه بودی که بر سرطاعت خداوند رفته‏ای و چشمان خویش را از گناهان فرو پوشیده‏ای ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، نه بر سر چاه زمزم رفته‏ای و نه از آب آن نوشیده‏ای!

  • بخش هشتم

«ثُمَّ قَالَ لَهُ: أَ سَعَیْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَهِ وَ مَشَیْتَ وَ تَرَدَّدْتَ بَیْنَهُمَا؟

قَالَ: نَعَمْ

قَالَ لَهُ: نَوَیْتَ أَنَّکَ بَیْنَ الرَّجَاءِ وَ الْخَوْفِ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَمَا سَعَیْتَ وَ لَا مَشَیْتَ وَ لَا تَرَدَّدْتَ بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَه»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا میان دو کوه « صفا» و «مروه»، « سعی» کردی و بین آن دو، راه پیمودی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا در آن حال چنین اندیشیدی که میان «خوف» و «رجاء» و ترس وامید هستی (و خشیت و رحمت خداوند را یکجا در جان خویش فراهم آوردی)؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، سعی نکرده‏ای و میان صفا و مروه راه نپیمودی !

  • بخش نهم

«ثُمَّ قَالَ ( علیه السلام ) : أَ خَرَجْتَ إِلَی مِنًی؟

قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ ( علیه السلام ) : نَوَیْتَ أَنَّکَ آمَنْتَ النَّاسَ مِنْ لِسَانِکَ وَ قَلْبِکَ وَ یَدِکَ

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَمَا خَرَجْتَ إِلَی مِنی»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا از مکه به سوی «منا» رفتی؟

شبلی گفت: آری،

امام ( علیه السلام ) فرمود:آیا در «منا»، نیت و اندیشه‏ات این بود که مردم را از زبان و قلب و دست خویش در امان بداری ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، به منا نرفته‏ای !

  • بخش دهم

«ثُمَّ قَالَ ( علیه السلام ) لَهُ أَ وَقَفْتَ الْوَقْفَهَ بِعَرَفَهَ وَ طَلَعْتَ جَبَلَ الرَّحْمَهِوَ عَرَفْتَ وَادِیَ نَمِرَهَ وَ دَعَوْتَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ عِنْدَالْمِیلِ وَ الْجَمَرَاتِ؟

قالَ: نَعَم.

قَالَ نَعَمْ قَالَ هَلْ عَرَفْتَ بِمَوْقِفِکَبِعَرَفَهَ مَعْرِفَهَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَمْرَ الْمَعَارِف وَالْعُلُومِ وَ عَرَفْتَ قَبْضَ اللَّهِ عَلَی صَحِیفَتِکَ وَ اطِّلَاعَهُعَلَی سَرِیرَتِکَ وَ قَلْبِکَ؟

قَالَ: لَا.

قَالَ ( علیه السلام ) نَوَیْتَ بِطُلُوعِکَ جَبَلَ الرَّحْمَهِ أَنَّ اللَّهَ یَرْحَمُ کُلَّ مُوءْمِن

وَ مُوءْمِنَهٍ وَ یَتَوَلَّی کُلَّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَهٍ

قالَ ( علیه السلام ) : قَالَ فَنَوَیْتَ عِنْدَ نَمِرَهَ أَنَّکَ لَا تَأْمُرُ حَتَّی تَأْتَمِرَ وَ لَا تَزْجُرُ حَتَّی تَنْزَجِرَ؟

قَالَ: لَا

قَالَ فَنَوَیْتَ عِنْدَ نَمِرَهَ أَنَّکَ لَا تَأْمُرُحَتَّی تَأْتَمِرَ وَ لَا تَزْجُرُ حَتَّی تَنْزَجِرَ قَالَ لَا قَالَفَعِنْدَ مَا وَقَفْتَ عِنْدَ الْعَلَمِ وَ النَّمِرَاتِ نَوَیْتَ أَنَّهَاشَاهِدَهٌ لَکَ عَلَی الطَّاعَاتِ حَافِظَهٌ لَکَ مَعَ الْحَفَظَهِبِأَمْرِ رَبِّ السَّمَاوَاتِ؟

قالَ:لا.

قالَ ( علیه السلام ) :فَمَا وَقَفْتَ بِعَرَفَهَ وَ لَا طَلَعْتَ جَبَلَ الرَّحْمَهِ وَ لَاعَرَفْتَ نَمِرَهَ وَ لَا دَعَوْتَ وَ لَا وَقَفْتَ عِنْدَ النَّمِرَاتِ.»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به او فرمود: آیا در صحرای «عرفات»(۹)توقف کردی و بر «جبل الرحمه»(۱۰) (کوه رحمت) بالا رفتی و «وادی نمره»(۱۱) را شناختی و نزد «المیل» و «الجمرات»(۱۲)، خداوند را خواندی و با وی به مناجات پرداختی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا هنگام توقف در «عرفات» در این اندیشه بودی و این معرفت را فاصلهیافتی که همه معارف و دانش‏ها از آن خداوند است و نامه اعمال و لوح سرنوشتتو در دست اوست، و همو بر نهان و قلبت آگاه است ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن‏گاه که از «جبل الرحمه» بالا می‏رفتی، در این اندیشه بودی کهخداوند بر هر مرد و زن با ایمان، رحمت می‏آورد و آنان را زیر لوای ولایتخویش دارد؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: نزد «نمره» قصد کردی که کسی را به کاری امر نکنی، مگر آنکه خودت آنرا انجام دهی، و از کاری نهی نکنی مگر اینکه خود را از آن دوری گزینی؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام توقف نزد «علم و نمرات»(۱۳) به یاد داشتی که آنها شاهد تو و طاعت‏هایت هستند و همراه بانگهبانان الهی و به فرمان پروردگار آسمان‏ها، نگهبان تواند؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، در عرفات توقف نکرده‏ای و بر کوه رحمت بالا نرفته‏ای و نمره رانشناخته‏ای و دعا نخوانده‏ای و نزد نمرات درنگ ننموده‏ای !

  • بخش یازدهم

«ثُمَّ قَالَ ( علیه السلام ) : مَرَرْتَ بَیْنَ الْعَلَمَیْنِ وَ صَلَّیْتَ قَبْلَ مُرُورِکَرَکْعَتَیْنِ وَ مَشَیْتَ بِمُزْدَلِفَهَ وَ لَقَطْتَ فِیهَا الْحَصَی وَمَرَرْتَ بِالْمَشْعَرِ الْحَرَامِ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ ( علیه السلام ) :فَحِینَ صَلَّیْتَ رَکْعَتَیْنِ نَوَیْتَ أَنَّهَا صَلَاهُ شُکْرٍ فِیلَیْلَهِ عَشْرٍ تَنْفِی کُلَّ عُسْرٍ وَ تُیَسِّرُ کُلَّ یُسْرٍ؟

قَالَ: لَا.

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا مَشَیْتَ بَیْنَ الْعَلَمَیْنِ وَ لَمْ تَعْدِلْ عَنْهُمَایَمِیناً وَ شِمَالًا نَوَیْتَ أَنْ لَا تَعْدِلَ عَنْ دِینِ الْحَقِّیَمِیناً وَ شِمَالًا لَا بِقَلْبِکَ وَ لَا بِلِسَانِکَ وَ لَابِجَوَارِحِکَ؟

قَالَ: لَا.

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا مَشَیْتَ بِمُزْدَلِفَهَ وَ لَقَطْتَ مِنْهَا الْحَصَینَوَیْتَ أَنَّکَ رَفَعْتَ عَنْکَ کُلَّ مَعْصِیَهٍ وَ جَهْلٍ وَ ثَبَّتَّکُلَّ عِلْمٍ وَ عَمَلٍ؟

قَالَ: لَا.

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا مَرَرْتَ بِالْمَشْعَرِ الْحَرَامِ نَوَیْتَ أَنَّکَأَشْعَرْتَ قَلْبَکَ إِشْعَارَ أَهْلِ التَّقْوَی وَ الْخَوْفَ لِلَّهِعَزَّ وَ جَلَّ؟

قَالَ: لَا.

قَالَ ( علیه السلام ) : فَمَا مَرَرْتَ بِالْعَلَمَیْنِ وَ لَا صَلَّیْتَ رَکْعَتَیْنِ وَ لَامَشَیْتَ بِالْمُزْدَلِفَهِ وَ لَا رَفَعْتَ مِنْهَا الْحَصَی وَ لَامَرَرْتَ بِالْمَشْعَرِ الْحَرَامِ»

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) فرمود: از میان «علمین» (دو علم)(۱۴) گذر کردی و پیش از آن، دو رکعت نماز گزاردی و به سوی وادی «مزدلفه»(۱۵) راه پیمودی و از آنجا سنگ‏های ریز برداشتی و به «مشعرالحرام»(۱۶) رفتی؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام نماز گزاردن، چنین اندیشیدی که این، «نماز شکر» است در شب دهم (ذی‏الحجه) که سختی‏ها را آسان می‏گرداند و آرامش و آسایش به ارمغانمی‏آورد ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که از میان «دو علم» می‏گذشتی و به راست و چپ منحرفنمی‏شدی، آیا در نیت و اندیشه‏ات قصد کردی که با قلب و زبان و دیگر اعضایبدنت از دین حق منحرف نگردی ؛ نه به راست و نه به چپ ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام رفتن به «مزدلفه» وجمع آوری ریگ‏ها، آیا قصدت این بود که هرگناه و جهلی را از خویشتن دورسازی و به جای آن، علم و عمل بنشانی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن گاه که «مشعرالحرام» رفتی، قصدت این بود که شعار و شعور اهل تقواو خشیت الهی را به قلبت بچشانی و با پارسایان همساز گردی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: پس، از میان آن دو علم عبور نکرده‏ای و دو رکعت نماز نخوانده‏ای وبه مزدلفه نرفته‏ای و از آنجا ریگ بر نداشته‏ای و به مشعرالحرام واردنشده‏ای!

  • بخش دوازدهم

«ثُمَّ قَالَ ( علیه السلام ) لَهُ: وَصَلْتَ مِنًی وَ رَمَیْتَ الْجَمْرَهَ وَ حَلَقْتَ رَأْسَکَ وَذَبَحْتَ هَدْیَکَ وَ صَلَّیْتَ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ وَ رَجَعْتَ إِلَیمَکَّهَ وَ طُفْتَ طَوَافَ الْإِفَاضَهِ؟

قَالَ: نَعَمْ

قَالَ ( علیه السلام ) : فَنَوَیْتَ عِنْدَ مَا وَصَلْتَ مِنًی وَ رَمَیْتَ الْجِمَارَ أَنَّکَبَلَغْتَ إِلَی مَطْلَبِکِ وَ قَدْ قَضَی رَبُّکَ لَکَ کُلَّ حَاجَتِکَ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا رَمَیْتَ الْجِمَارَ نَوَیْتَ أَنَّکَ رَمَیْتَ عَدُوَّکَ إِبْلِیسَ وَ غَضِبْتَهُ بِتَمَامِ حَجِّکَ النَّفِیسِ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا حَلَقْتَ رَأْسَکَ نَوَیْتَ أَنَّکَ تَطَهَّرْتَ مِنَالْأَدْنَاسِ وَ مِنْ تَبِعَهِ بَنِی آدَمَ وَ خَرَجْتَ مِنَ الذُّنُوبِکَمَا وَلَدَتْکَ أُمُّکَ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا صَلَّیْتَ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ نَوَیْتَ أَنَّکَ لَاتَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ ذَنْبَکَ وَ لَا تَرْجُو إِلَّارَحْمَهَ اللَّهِ تَعَالَی ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا ذَبَحْتَ هَدْیَکَ نَوَیْتَ أَنَّکَ ذَبَحْتَ حَنْجَرَهَالطَّمَعِ بِمَا تَمَسَّکْتَ بِهِ مِنْ حَقِیقَهِ الْوَرَعِ وَ أَنَّکَاتَّبَعْتَ سُنَّهَ إِبْرَاهِیمَ ( علیه السلام ) بِذَبْحِ وَلَدِهِ وَ ثَمَرَهِ فُوءَادِهِ وَ رَیْحَانِ قَلْبِهِ وَحَاجَّهُ سُنَّتُهُ لِمَنْ بَعْدَهُ وَ قَرَّبَهُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَیلِمَنْ خَلْفَهُ؟

قَالَ: لَا

قَالَ ( علیه السلام ) : فَعِنْدَ مَا رَجَعْتَ إِلَی مَکَّهَ وَ طُفْتَ طَوَافَ الْإِفَاضَهِنَوَیْتَ أَنَّکَ أَفَضْتَ مِنْ رَحْمَهِ اللَّهِ تَعَالَی وَ رَجَعْتَإِلَی طَاعَتِهِ وَ تَمَسَّکْتَ بِوُدِّهِ وَ أَدَّیْتَ فَرَائِضَهُ وَتَقَرَّبْتَ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی؟

قَالَ: لَا

قَالَ لَهُ زَیْنُ الْعَابِدِینَ ( علیه السلام ) : فَمَا وَصَلْتَ مِنًی وَ لَا رَمَیْتَ الْجِمَارَ وَ لَا حَلَقْتَرَأْسَکَ وَ لَا أَدَّیْتَ نُسُکَکَ وَ لَا صَلَّیْتَ فِی مَسْجِدِالْخَیْفِ وَ لَا طُفْتَ طَوَافَ الْإِفَاضَهِ وَلَا تَقَرَّبْتَ ارْجِعْفَإِنَّکَ لَمْ تَحُجَّ.

فَطَفِقَ الشِّبْلِیُّ یَبْکِی عَلَی مَا فَرَّطَهُ فِیحَجِّهِ وَ مَا زَالَ یَتَعَلَّمُ حَتَّی حَجَّ مِنْ قَابِلٍ بِمَعْرِفَهٍوَ یَقِین».

ترجمه:

سپس امام ( علیه السلام ) به شبلی فرمود: به «منا» رسیدی و «جمره‏ها» را سنگسار کردی و موهای سرت رازدودی و قربانی کردی و در «مسجد خیف» نماز گزاردی و به مکه بازگشتی و «طواف افاضه» انجام دادی ؟

شبلی گفت: آری.

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام رسیدن به «منا» و سنگسار جمره‏ها ؛ آیا چنین اندیشیدی که به هدف خویش رسیده‏ای و خداوند، خواسته‏هایت را برآورده است ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام سنگسار جمره‏ها، اندیشه‏ات این بود که دشمنت، شیطان و یاراناو را سنگسار می‏کنی و به وسیله حج ارجمندت آنها را از خود می‏رانی ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آن هنگام که موهای سرت را می‏زدودی، آیا اندیشه‏ات این بود کهخویشتن خویش را نیز از همه آلودگی‏ها پاک می‏کنی و آنچه را از مردمان برعهده‏داری، بر می‏داری و از گناهان و آلودگی‏ها بیرون می‏آیی ؛ همانند روزیکه از مادر زاده شده‏ای ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگام نماز گزاردن در مسجد «خیف»، چنین اندیشیدی که از هیچ کس و هیچچیز «خوف» نداری و جز از خداوند و گناهانت نمی‏ترسی و به هیچ کس و هیچچیز، مگر رحمت خداوند، امید نداری ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: آیا هنگام قربانی کردن، چنین اندیشیدی که با دست یازدیدن به حقیقت ورع و پارسایی، گلوی طمع را ببری و از سنت و سیره ابراهیم ( علیه السلام ) پیروی کنی ؛ که با قربانی کردن فرزند خویش و میوه دلش برای رضای خداوند،این سنت را بر پا ساخت و برای مردمان پس از خود به یادگار نهاد ؟

شبلی گفت: نه !

امام ( علیه السلام ) فرمود: هنگامی که از قربانگاه به مکه بازگشتی و «طواف افاضه» را انجامدادی، آیا چنین اندیشیدی که از رحمت خداوند، سرشار شده‏ای و اینک به سویطاعت او روی آورده‏ای و به محبت وی چنگ زده‏ای و فرمان‏های واجب او راانجام داده‏ای و به «قرب الی اللّه‏» و نزدیکی به خداوند دست یافته‏ای ؟

شبلی گفت: نه !

امام سجاد ( علیه السلام ) به او فرمود: پس، به منا نرسیده‏ای، و جمره‏ها را سنگسار نکرده‏ای وموهایت را نزدوده‏ای و قربانی نکرده‏ای و مناسک و اعمالت را انجام نداده‏ایو در مسجد خیف نماز نگزارده‏ای و طواف افاضه را به جای نیاورده‏ای و بهخداوند، تقرب و نزدیکی نیافته‏ای ! بازگرد که حج نگزارده‏ای !

در این هنگام «شبلی» به گریه درآمد و بر غفلت و تقصیرخویش واز دست دادن آن همه فایده و آثار و اسرار گرانقدر حج، سخت گریست. واز آن پس و تا فرا رسیدن موسم حجی دیگر، به فراگیری بیشترمعارف و علوم ورموز حج پرداخت و سال بعد، با معرفتی سرشار و یقینی استوار، حج گزارد.

از ژرفای حج، علی اکبر مظاهری، ص ۷٫

 

پی نوشت ها :

. ۱ مستدرک الوسائل، ج دهم، ص ۱۶۶٫

 شبلی کیست؟

الف ـ افراد متعددی به «شبلی» ملقب بوده‏اند کهنزدیک‏ترین آن‏ها به عصر ائمه علیهم‏السلام ، «ابوبکر، دُلف بن جحد» است،که تقریباً دو قرن پس از شهادت امام سجاد ( علیه السلام ) به دنیا آمده است. از این رو هیچ یک از شبلی‏ها نمی‏توانند مستقیماً از امام سجاد ( علیه السلام ) روایت کنند.

ب ـ چون این حدیث به سبک و وزن سخنان مأثور از امامانمعصوم نیست، لذا گفته شده که ممکن است این روایت، سخنان بعضی از عرفا بودهکه به تدریج به امام سجاد ( علیه السلام ) نسبت داده شده است، لکن این گونه روایات نه تنها مخالف با سایر روایاتنیست، بلکه هماهنگ با سایر معارف اسلامی هم هست. لذا کاستی در سند، مانعاستفاده از متن بلند و نورانی آن نیست.

ج ـ ترتیب برخی مناسک در این روایت برابر ترتیب فقهی نیست. زیرا امام سجاد ( علیه السلام ) در این حدیث، درصدد بیان احکام حج و تکالیف ظاهری حج‏گزاران نبوده است. صهبای حج، ص ۳۴۴٫

. ۲ مانند کندن مو، نگاه کردن به آینه، صید کردن و عطر زدن و…

. ۳ قال: «فحین احرمت، نویت انک حرمت علی نفسک کل محرم حرمه اللّه‏ عزوجل».

 . ۴صهبای حج، ص ۴ ـ ۳۴۳٫

. ۵ این متن از کتاب شرح النخبه از سید عبداللّه‏ سبطمحدث جزایری نقل شده است، ضمن این‏که اصل متن در کتاب صهبای حج ص ۳۴۴ ـ ۳۴۷نیز آمده است.

. ۶ مکانی است که اعمال حج از آنجا آغاز می‏گردد.

. ۷ لباس احرام باید «نادوخته» (خیاطی نشده) باشد.

. ۸ سنگی سیاه که در یکی از گوشه‏های کعبه قرار دارد.

. ۹ صحرایی است به طول ۱۲ و عرض ۵/۶ کیلومتر، در فاصله ۲۱ کیلومتری شمال مکه.

. ۱۰ کوهی در صحرای عرفات.

. ۱۱ مکانی در نزدیکی عرفات و دارای مسجدی به نام حضرت ابراهیم ( علیه السلام ) ، یا نمره نام‏گذاری شده است.

. ۱۲ سنگسار گاه‏ها، سنگسار کردن شیطان و اهریمنان.

. ۱۳ منطقه‏ای در صحرای عرفات، با علامت‏های مخصوص.

. ۱۴ علامت‏هایی است برای تعیین حدود حرم.

.۱۵نام صحرایی است.

۱۶ . کوهی است در وادی مزدلفه.

 

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious

۳ نظر

  1. خادم الرضا می‌گه:

    در مرتبه ای از معرفت در روایات اینطور بر می آید :
    که کعبه همچون امام است و باید ما بسوی او برویم …
    در حج یا می گیریم که چطور دور امام بگردیم …. و در حج یاد می گیریم که بین صفا و مروه به غیر صراط مستقیم بدنبال سراب خواهیم بود ….و در حج در قربانگاه یاد می گیریم که چطور مال و جان خود را فدای مولا وامام خود خواهیم کرد…. و در حج بر جبت وطاغوت سنگ می زنیم و تبری از دشمنان اهل بیت س می جوییم …. ب اسم الله قلبی و نفسی و ب اسم الله اهلی و مالی و حقیقت حج لا اله الا الله است و محمد رسول الله و علی ولی الله… والعاقبه للمتقین

  2. مدیر کاروان می‌گه:

    با سلام

    دست شما درد نکند ، از متن برای تهیه ی جزوه فرهنگی برای حجاج استفاده کردیم

    ان شاء الله همیشه موفق در خدمت به اسلام ومسلمین باشید

     

     

  3. ناشناس می‌گه:

    سلام

    مطلب خوبی بود . این حدیث را برای رویت همه کاورانهایی که در مجموعه مهربان عالم هتل کریستالات مکه حضور دارند، در وبلاگ مهربان عالم قرار دادم.

    مهربان ترین مهربان عالم نگهدارتان

نظر دهيد